Τι κάνουμε όταν χαλάσει ο σκληρός δίσκος (HDD)

0
Οι σκληροί δίσκοι στους υπολογιστές, όπως τα περισσότερα αντικείμενα σε αυτή τη ζωή, έχουν συγκεκριμένη διάρκεια ζωής και δεν είναι δυστυχώς αθάνατα. Η διάρκεια ζωής τους φυσικά συνεπάγεται με χρήση, έτσι όσο πιο πολύ χρησιμοποιείται ένας σκληρός δίσκος, τόσο πιο σύντομα θα σταματήσει να λειτουργεί. Το πότε ακριβώς μπορεί να εξαρτηθεί από αρκετούς παράγοντες όπως το χρόνο χρήσης, το τρόπο χρήσης, την μάρκα αλλά και το μοντέλο πολλές φορές.
 

Χρόνος χρήσης

Υπό λογική χρήση οι σκληροί δίσκοι κρατάνε συνήθως 4-7 χρόνια. Αυτό που συνήθως έχει “ημερομηνία λήξης” σε ένα σκληρό δίσκο, είναι τα μηχανικά μέρη τα οποία έχει (μοτέρ, κεφαλή…). Αυτά έχουν ένα συγκεκριμένο όριο ζωής και όταν τον ξεπεράσουν αρχίσουν να έχουν ελαττωματική λειτουργία.

 

Οι πιο πολλοί χρήστες, αλλάζουν τους σκληρούς δίσκους, πριν περάσει το όριο ζωής το οποίο έχουν, αφού μέσα σε αυτά τα 4-5 χρόνια η αναλογία τιμής (Ευρώ / GB) έχει μειωθεί σημαντικά και με το συνδυασμό για τη διαρκή ανάγκη για περισσότερα GB, είναι πολύ πιθανό να γίνει αλλαγή παλαιού δίσκου με ένα νεότερο μοντέλο με περισσότερα GB πριν τα 4 χρόνια. 

Βέβαια κάποιες φορές μπορεί να χαλάσουν και πολύ πιο σύντομα είτε λόγω κακής κατασκευής είτε λόγω κακής χρήσης (πχ κάποιοι σκληροί δίσκοι με μειωμένη κατανάλωση ρεύματος είχαν αισθητά μικρότερο χρόνο ζωής αν δεν γινόταν αλλαγή ρυθμίσεων στο λειτουργικό σύστημα)
 
Πηγή φώτο BackBlaze

 

Μάρκα Σκληρού 

Όπως φαίνεται η μάρκα του σκληρού, παίζει σημαντικό ρόλο αφού διαφέρουν στα failure rates. Σε ένα άρθρο που διάβασα στο Lifehacker λίγο καιρό πριν, έδειχνε πόσο υστερούν οι Seagate έναντι των υπολοίπων(WD k Hitatchi) στη αξιοπιστία.

Τρόπος Χρήσης

Ο πιο απλός τρόπος για να χαλάσει ένας σκληρός δίσκος, είναι να σας πέσει ενώ βρίσκεται σε λειτουργία και γράφει/διαβάζει. Και εκτός λειτουργίας να είναι, αν σας πέσει μπορεί να χαλάσει, αλλά αν γράφει/διαβάζει εκείνη την ώρα, είναι σχεδόν βέβαιη η ζημιά.

 

Εκτός όμως από τα ατυχήματα τα οποία μπορεί να συμβούν, έχει σημασία και το πως χρησιμοποιείται ο σκληρός δίσκος ή ποια χαρακτηριστικά έχει (cache). Αν ο δίσκος είναι δίσκος στον οποίο είναι αποθηκευμένο το λειτουργικό σύστημα, τότε θα διαβάζει και θα γράφει σε πολύ συχνότερα διαστήματα από ότι ένας εξωτερικός δίσκος που τον έχουμε να αποθηκεύει μόνο δεδομένα.

Σαν γενικός κανόνας ισχύει ότι όσο πιο πολύ χρήση έχει ένας δίσκος, τόσο πιο σύντομη θα είναι η διάρκεια ζωής του. Οπότε ένας δίσκος που χρησιμοποιείται σπανίως μπορεί να κρατήσει και παραπάνω από 10 χρόνια.


Τώρα αν σταματήσει να δουλεύει φυσιολογικά τι κάνεις;

Καταρχάς αν είναι από πολύ χρήση, συνήθως θα σας δώσει κάποια σημάδια λίγο πριν “πεθάνει”. Τα σημάδια αυτά είναι συνήθως
 
  • Υπερβολικός θόρυβος ο οποίος θα αυξάνεται σταδιακά
  • Ανοιγόκλεισμα του δίσκου κατά διαστήματα
  • Σταμάτημα ενώ γράφει ή διαβάζει ο δίσκος ξαφνικά
  • Oτιδήποτε άλλο μη σύνηθες
Όταν σας δώσει αυτά τα σημάδια το πιο καλό που έχετε να κάνετε, είναι να αντιγράψετε γρήγορα όλα τα δεδομένα του σε άλλο δίσκο και να τον χρησιμοποιείτε ελάχιστα και με δεδομένα που δε κρίνονται σημαντικά, ώσπου να χαλάσει εντελώς.
 
Αυτό μπορεί να πάρει από λίγες ώρες έως και μερικούς μήνες (αναλόγως και τη χρήση). Πάντως αν σας δώσει οποιοδήποτε από αυτά τα σημάδια, παύει πλέον να είναι αξιόπιστος.
 

Πιθανές βλάβες δίσκων και επισκευή

Η επισκευή των δίσκων δεν είναι εύκολη υπόθεση και ίσως είναι και αδύνατη τις περισσότερες φορές. Τα βασικά εξαρτήματα ενός σκληρού δίσκου που μπορεί να έχουν πάθει ζημιά είναι 3. Η πλακέτα, η κεφαλή και οι δίσκοι
 
 
Το πιο εύκολο στη επισκευή είναι η πλακέτα (PCB), και αν είναι αυτό το πρόβλημα στο δίσκο τα δεδομένα κατά 99% είναι ανέπαφα. Ουσιαστικά γίνεται αλλαγή με μια νέα πλακέτα και είναι μια διαδικασία που μπορεί να γίνει σχετικά εύκολα.  
 
Τις περισσότερες φορές η βλάβη οφείλεται στην κεφαλή (ή στο μηχανισμό της). Ειδικά μετά από πτώση του δίσκου η κεφαλή είναι αυτό που καταστρέφεται και δημιουργεί το πρόβλημα. Η αλλαγή της κεφαλής στο δίσκο είναι σχετικά δύσκολη εργασία και απαιτεί ιδιαίτερη προσοχή και εμπειρία για να μην προκληθεί φθορά στους δίσκους. Αν η ζημιά στην κεφαλή δεν έχει γίνει από πτώση τότε πολύ πιθανό να μην έχουν πάθει ζημιά οι δίσκοι και με αντικατάσταση της κεφαλής τα δεδομένα να είναι ανέπαφα και ο δίσκος να δουλεύει όπως πριν.
 
Τέλος το πρόβλημα ίσως οφείλεται και στους δίσκους. Οι δίσκοι είναι αρκετά ευαίσθητοι και μπορεί με το παραμικρό χτύπημα ή σκόνη να αντιμετωπίσουν πρόβλημα. Έτσι πρέπει να είναι πάντα τελείως καθαροί και χωρίς γρατσουνιές. Αν ο σκληρός δίσκος, σας πέσει ενώ διαβάζει/γράφει τότε κατά πάσα πιθανότητα, η κεφαλή θα δημιουργήσει φθορά στο δίσκο  (όπως και στην ίδια την κεφαλή). Οι δίσκοι είναι εκεί που αποθηκεύονται τα δεδομένα, οπότε οποιαδήποτε φθορά σημαίνει και απώλεια δεδομένων (εκτός και αν είστε εξαιρετικά τυχεροί και έχει γίνει σε μέρος που δεν έχουν αποθηκευτεί δεδομένα). Το κόστος της αλλαγής των δίσκων πλησιάζει το κόστος του ίδιου του δίσκου, οπότε οικονομικά είναι ασύμφορο. Αναλόγως τη ζημιά του δίσκου και το σημείο που αυτή έχει γίνει, μπορεί να είναι δυνατή η ανάκτηση δεδομένων, αν και δεν είναι πολύ πιθανό.
 

Ανταλλακτικά για όλες τις βλάβες μπορείτε να βρείτε με δύο τρόπους. 

 Πρώτος και πιο εύκολος από έναν ίδιο ακριβώς σκληρό δίσκο. Δηλαδή αγοράζετε ένα σκληρό δίσκο, ακριβώς ίδιο με το μοντέλο σας, και αλλάζετε το ελαττωματικό μέρος με αυτό του καινούργιου.

Δεύτερος και σχετικά πιο δύσκολος, είναι να βρείτε το ανταλλακτικό από ebay ή από κάποια αντιπροσωπεία. Θέλει αρκετή υπομονή και ψάξιμο, αλλά και πάλι ίσως να μην μπορέσετε να βρείτε τα πάντα.

Ο μόνος λόγος λοιπόν, για να το κάνει κάποιος, είναι αν τα δεδομένα είναι πολύ σημαντικά και δε έχει προλάβει να τα αποθηκεύσει κάπου. Με εξαίρεση την αλλαγή πλακέτας, όλοι οι υπόλοιποι τρόποι είναι δύσκολοι και πρέπει να γίνουν από τεχνικό με σχετική εμπειρία. Το κόστος θα πλησιάζει την αξία ενός καινούργιου δίσκου στην καλύτερη περίπτωση. Είναι πιθανό ακόμα και να την ξεπερνάει κατά πολύ, υπολογίζοντας τα εργατικά.
 

Ανάκτηση δεδομένων χωρίς επισκευή

Είναι όμως πιθανό να μπορέσει να τραβήξει τα δεδομένα κάποιος και χωρίς επισκευή, αν η ζημιά δεν είναι αρκετά μεγάλη (κεφαλή και δίσκοι). Οι τρόποι που μπορείς να τραβήξεις τα δεδομένα από ένα “μισοπεθαμένο” δίσκο είναι αρκετοί.
 
Καταρχάς, αν χαλάσει ο δίσκος και είναι ο δίσκος του λειτουργικού συστήματος ή του boot sector, δε θα bootαρει καθόλου.
Αν δε είναι ο δίσκος του λειτουργικού αλλά είναι δίσκος εσωτερικός, είναι πολύ πιθανό πάλι να μη μπορεί να ξεκινήσει ο υπολογιστής και να κολλάει, αφού θα προσπαθεί να τον διαβάσει και δε θα τα καταφέρνει.
 
Έτσι,θα χρειαστεί να τον βγάλετε καταρχάς.
Τώρα το πιο εύκολο που μπορείτε να κάνετε, είναι να δοκιμάσετε αν τον διαβάζει σαν εξωτερικό δίσκο αν τον συνδέσετε.

Εξωτερικό κιτ σύνδεσης

Για να το κάνετε αυτό θα χρειαστείτε ένα κιτ σύνδεσης για εξωτερικό δίσκο. Είναι σχετικά φτηνά.
Αν πάρετε κάποιο, καλό θα ήτανε να προτιμήσετε κάποιο που έχει όλες τις συνδέσεις (2.5 IDE, 3.5 IDE, SATA και γενικά ότι άλλο μπορεί να έχει καλό είναι).
 
Αυτό είναι ένα kit της Sharkoon, που έχει 2.5 IDE, 3.5 IDE και SATA με εξωτερικό τροφοδοτικό και διακόπτη λειτουργίας.

Δοκιμάστε λοιπόν να συνδέσετε,το δίσκο σαν εξωτερικό. Έχετε μια πολύ καλή πιθανότητα ο δίσκος να δουλέψει αν δεν έχει καταστραφεί, έστω και κατά διαστήματα και να καταφέρετε να ανακτήσετε όλα ή κάποια από τα δεδομένα σας.

 

 
Για παράδειγμα, αυτός που φαίνεται στη παραπάνω φώτο και στο παρακάτω βίντεο, είναι ένας Western Digital 250αρης (WD2500KS) που μετά από 5-6 χρόνια και συνεχή χρήση χάλασε.
 
Δυστυχώς, αν και άκουσα τα σημάδια, πίστεψα ότι μου έδινε λίγο χρόνο και έτσι δε τον άλλαξα με τη μία. Άντεξε όμως, μονό 2 μέρες, και δε είχα τραβήξει τίποτα. Ήταν ο δίσκος του λειτουργικού και έτσι δε φόρτωνε το σύστημα.
 
Αγόρασα άλλον,και μετά από λίγες μέρες,τον έβαλα σαν εξωτερικό στα Linux και μετά από αρκετές ώρες κατάφερα να τραβήξω 220 GB δεδομένων όσο και να φαίνεται περίεργο.
 
Τώρα αν δεν τον διαβάσει κανονικά ή αν έχει καταστραφεί μέρος τους, υπάρχουνε ειδικά προγράμματα που μπορούν να τραβήξουν RAW τα δεδομένα από το δίσκο με μεγάλη επιτυχία. Διαβάζουν τα πάντα, ακόμα και δεδομένα που έχουν διαγραφεί ή έχουνε φορμαριστεί, αρκεί να μη έχει γίνει επανεγγραφή τίποτα άλλο σε αυτό το sector του δίσκου.
 
Τα δεδομένα τα τραβάει RAW σαν bits, και γιαυτό μετά (αναλόγως και το πρόγραμμα) ίσως είναι αρκετά μπερδεμένα.
 
Τέτοια προγράμματα υπάρχουνε σε όλα τα λειτουργικά συστήματα.
Για Windows μερικά από τα καλύτερα είναι τα 
 

Windows Software


Live Cds

Τώρα υπάρχει και η κατηγορία των bootable software,δηλαδή προγραμμάτων η λειτουργικών που θα bootαρεις αν έχει χαλάσει ο δίσκος με το λειτουργικό σύστημα και θές να τα τραβήξεις έτσι.Τα πιο πολλά απο αυτά είναι Live Cd Linux διανομών. 
  • Ubuntu Live Cd(μπορείς να bootareis να κάνεις mount το δίσκο αν το διαβάζει και με το gparted η με command line να κάνεις copy τα δεδομένα που θες)
  • Knoppix Live Cd.Linux Distro.Έχει αρκετά εργαλεία για data recovery.
  • Backtrack η Kali Lunux .Security Linux Distro με αρκετά εργαλεία και αυτο.
  • Hiren’s Boot Cd. Ενα bootable cd,που περιέχει αρκετά freeware k shareware προγράμματα για Windows.
  • GpartedLive Cd. ‘Ενα μικρό bootable cd με Linux Distro,που περιέχει το γνωστό πρόγραμμα
Και γενικά με όλα τα live cd των linux μπορεί να γίνει αυτό λιγότερο η περισσότερο εύκολα.

Imaging

Υπάρχουνε επίσης και προγραμματάκια imaging που μπορούν να κάνουν image όλο το δίσκο. Τα γνωστότερα είναι:

Hardware

Τώρα υπάρχουνε και ειδικά επαγγελματικά μηχανήματα που κάνουν αυτόματα ανάκτηση δεδομένων, αλλά δε έχω χρησιμοποιήσει ποτέ κάποιο. Κάνουν από λίγες εκατοντάδες ευρώ μέχρι και μερικές χιλιάδες και τα έχουν μόνο εξειδικευμένες εταιρίες.

Διαδικασία

Θα ήτανε πολύ χρονοβόρο να δείξω τη διαδικασία για όλες τις παραπάνω μεθόδους, αφού η καθεμία και το κάθε πρόγραμμα δουλεύει διαφορετικά. Στα περισσότερα (ειδικά στα Windows) η διαδικασία είναι εξαιρετικά απλή και δεν θα δυσκολέψει κάποιον.

 

 

 

Πολιτική σχολιασμού

Αν θέλετε να συμμετέχετε στις συζητήσεις χωρίς να χρησιμοποιήσετε λογαριασμό του disqus ή κοινωνικών δικτύων, μπορείτε να επιλέξετε να σχολιάσετε ανώνυμα ως επισκέπτης.
Απλώς συμπληρώστε ένα οποιοδήποτε όνομα και ένα αληθοφανές email (πχ [email protected]) και επιλέξτε το κουτάκι « I'd rather post as a guest».
Τα ανώνυμα σχόλια απαιτούν επαλήθευση από κάποιον διαχειριστή πριν δημοσιευθούν.
Για περισσότερα σχετικά με την πολιτική σχολιασμού της ιστοσελίδας, μπορείτε να διαβάσετε εδώ.